Welke gemeenten hebben een biobased bouwbeleid vastgelegd?

Slechts een handvol Nederlandse gemeenten heeft biobased bouwbeleid expliciet in regelgeving of aanbestedingseisen vastgelegd. Gemeenten als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven lopen voorop, maar de meeste gemeenten werken nog met vrijwillige ambities in plaats van bindende eisen. Dit artikel legt uit hoe dat beleid juridisch werkt, wat het verschil is met circulair beleid, en wat het concreet betekent als je een zakelijk bouwproject wilt starten.

Welke Nederlandse gemeenten lopen voorop met biobased bouwen?

Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven en Den Haag zijn op dit moment de meest actieve gemeenten op het gebied van biobased bouwen. Zij hebben biobased ambities opgenomen in hun woonvisies, omgevingsvisies of aanbestedingsdocumenten voor gemeentelijke gronduitgifte. Andere gemeenten volgen, maar werken vaak nog met intentieverklaringen zonder concrete, meetbare eisen.

Amsterdam heeft biobased bouwen verankerd in haar Agenda Duurzaam Bouwen, waarbij bij gronduitgifte via erfpacht steeds vaker eisen worden gesteld aan de herkomst en verwerking van bouwmaterialen. Rotterdam koppelt biobased bouwen aan haar klimaatadaptatiestrategie en stimuleert het via subsidies en pilotprojecten in specifieke wijken.

In Noord-Brabant zijn gemeenten als Tilburg en Breda bezig met het formuleren van biobased ambities, mede gestimuleerd door de provinciale aanpak. De provincie Noord-Brabant heeft een eigen programma voor biobased economie, wat gemeenten in de regio een extra zetje geeft om beleid te concretiseren. Voor zakelijke opdrachtgevers in deze regio is het nuttig om de actuele omgevingsvisie van de betreffende gemeente te raadplegen voordat je een bouwproject start.

Hoe leggen gemeenten biobased bouwbeleid juridisch vast?

Gemeenten leggen biobased bouwbeleid vast via drie juridische instrumenten: de omgevingsvisie, het omgevingsplan en aanbestedingseisen bij gronduitgifte. De omgevingsvisie is beleidsmatig en niet direct bindend, het omgevingsplan kan wel bindende regels bevatten, en gronduitgiftecontracten zijn privaatrechtelijk afdwingbaar.

Onder de Omgevingswet, die sinds 2024 volledig van kracht is, hebben gemeenten meer ruimte gekregen om duurzaamheidseisen op te nemen in het omgevingsplan. Hiermee kunnen zij eisen stellen aan materiaalgebruik, CO2-uitstoot van bouwmaterialen (de zogenoemde MPG, Milieuprestatie Gebouwen) en het gebruik van biobased of hernieuwbare grondstoffen.

In de praktijk werkt het als volgt:

• Omgevingsvisie: beschrijft ambities en richtingen, niet juridisch afdwingbaar maar wel richtinggevend voor vergunningverlening
• Omgevingsplan: kan specifieke materiaaleisen bevatten als onderdeel van een bestemmingsregel of bouwregel
• Gronduitgifte en erfpacht: gemeenten stellen via privaatrechtelijke contracten concrete eisen, zoals een minimale MPG-score of een verplicht percentage biobased materialen
• Subsidies en stimuleringsregelingen: gemeenten koppelen financiële voordelen aan biobased keuzes, wat feitelijk sturend werkt zonder formele verplichting

Voor een zakelijk bouwproject is het nuttig om vroeg in het traject te inventariseren welke instrumenten de gemeente inzet. Dat bepaalt namelijk welke vrijheid je hebt in materiaalgebruik en welke eisen je in het ontwerp moet meenemen.

Wat is het verschil tussen biobased en circulair bouwbeleid?

Biobased bouwbeleid richt zich op de herkomst van materialen: bouwstoffen moeten afkomstig zijn van biologische, hernieuwbare bronnen zoals hout, stro, hennep of vlas. Circulair bouwbeleid richt zich op de levenscyclus van materialen: gebouwen moeten zo worden ontworpen dat materialen aan het einde van de levensduur opnieuw gebruikt kunnen worden.

De twee begrippen overlappen elkaar gedeeltelijk, maar zijn niet hetzelfde. Een biobased gebouw is niet automatisch circulair als de materialen niet demonteerbaar zijn verwerkt. En een circulair gebouw hoeft niet biobased te zijn als het werkt met hergebruikte staal- of betonconstructies.

Gemeenten die vooroplopen, combineren beide: zij eisen zowel biobased materiaalgebruik als een ontwerp dat gericht is op hergebruik. Dit zie je terug in MPG-normen die steeds strenger worden, en in aanvullende eisen zoals een materialenpaspoort, waarmee bij sloop of renovatie precies bekend is welke materialen waar zitten en hoe ze hergebruikt kunnen worden.

Voor zakelijke opdrachtgevers is het onderscheid relevant omdat het gevolgen heeft voor de ontwerpeisen, de materiaalkeuze en de exploitatiekosten op lange termijn. Meer weten over de circulaire en biobased aanpak in de praktijk? Dat legt uit hoe beide principes in een ontwerp samenkomen.

Welke nationale regelgeving stuurt gemeentelijk biobased beleid aan?

Op nationaal niveau stuurt het Rijk gemeentelijk biobased beleid aan via het Bouwbesluit (nu: Besluit bouwwerken leefomgeving, Bbl), de MPG-norm en de nationale doelstellingen uit het Klimaatakkoord en de Nationale Woon- en Bouwagenda. De MPG-norm is het meest directe sturingsinstrument: hij stelt een maximale milieubelasting per vierkante meter woonoppervlak per jaar.

In 2026 geldt voor nieuwbouwwoningen een maximale MPG-score van 0,8 en de verwachting is dat deze norm verder wordt aangescherpt. Biobased materialen scoren doorgaans beter op de MPG omdat ze CO2 opslaan in plaats van uitstoten. Dit maakt biobased bouwen niet alleen een duurzame keuze, maar ook een strategisch slimme keuze om aan de steeds strengere nationale normen te voldoen.

Daarnaast stimuleert het Rijk biobased bouwen via:

• De Subsidieregeling Verduurzaming Gebouwen en andere nationale subsidieprogramma’s
• Het Nationaal Groeifonds, dat innovatie in biobased bouwmaterialen ondersteunt
• Europese regelgeving zoals de EU Taxonomy, die duurzame bouwactiviteiten definieert en financiering stuurt

Gemeenten vullen dit nationale kader in met lokale ambities. De nationale normen zijn de ondergrens; gemeenten kunnen en mogen strenger zijn. Voor een passiefhuis of nul-op-de-meter gebouw geldt dat de combinatie van biobased materialen en passief ontwerp vrijwel altijd resulteert in een uitstekende MPG-score, wat vergunningstrajecten kan versoepelen.

Wat betekent gemeentelijk biobased beleid voor een zakelijk bouwproject?

Gemeentelijk biobased beleid betekent voor een zakelijk bouwproject concreet dat je vroeg in het traject moet weten welke materiaaleisen en MPG-normen gelden op de beoogde locatie. In gemeenten met actief biobased beleid kan dit invloed hebben op de materiaalkeuze, het ontwerp, de aanbestedingsstrategie en het budget.

De praktische gevolgen voor zakelijke opdrachtgevers zijn:

• Gronduitgifte: als je bouwt op gemeentelijke grond, kunnen biobased eisen contractueel zijn vastgelegd en niet onderhandelbaar
• Vergunningverlening: een strenge MPG-eis kan bepaalde traditionele bouwmethoden uitsluiten of duurder maken
• Exploitatiekosten: biobased gebouwen presteren doorgaans beter op energieverbruik, wat de totale exploitatiekosten verlaagt
• Uitstraling en waarde: een biobased bedrijfspand communiceert duurzaamheid naar klanten, medewerkers en partners

Voor een passiefhuis-kantoor of een biobased bedrijfsgebouw is het nuttig om een architect in te schakelen die het lokale beleid kent en het ontwerp direct afstemt op de geldende eisen. Dat bespaart tijd en voorkomt kostbare aanpassingen later in het traject.

Hoe wij helpen bij biobased bouwprojecten

Wij begrijpen als geen ander hoe gemeentelijk biobased beleid en nationale normen doorwerken in een concreet bouwproject. Met meer dan 50 jaar ervaring in duurzaam bouwen en een specialisatie in circulaire en biobased architectuur begeleiden we zakelijke opdrachtgevers van het eerste idee tot en met de oplevering.

Wat we voor jou doen:

• Inventarisatie van lokaal beleid: we brengen in kaart welke biobased eisen en MPG-normen gelden op jouw locatie
• Ontwerp afgestemd op regelgeving: we ontwerpen je bedrijfspand zo dat het voldoet aan de strengste gemeentelijke en nationale eisen, inclusief passiefhuis-principes waar relevant
• Materiaalkeuze: we werken met bewezen biobased methoden zoals houtskelet, CLT, strobouw en biobased isolatie
• Begeleiding van vergunningstraject: we ondersteunen je bij de communicatie met de gemeente en de aanvraag van vergunningen

Wil je weten wat biobased bouwen voor jouw zakelijke project kan betekenen? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee over de mogelijkheden.

Related Articles

• Hoe verandert 3D-printen het gebruik van biobased materialen in de bouw?
• Wat zijn de MPG-eisen voor nieuwbouw en hoe beïnvloedt biobased de score?
• Wat is een biobased passiefhuis en hoe ziet dat eruit in de praktijk?
• Wat is de rol van bamboe in biobased bouwen?
• Welke subsidies zijn er voor biobased bouwen?