Wat is de milieu-impact van biobased bouwen?

Biobased bouwen heeft een aanzienlijk lagere milieu-impact dan traditioneel bouwen met beton en staal. Biobased materialen zoals hout, stro en hennep slaan CO2 op in plaats van het uit te stoten, verbruiken minder energie tijdens de productie en zijn aan het einde van hun levensduur composteerbaar of herbruikbaar. Daarmee verlaag je de totale ecologische voetafdruk van een gebouw over de gehele levenscyclus, van productie tot sloop.

Traditionele bouwmaterialen kosten je meer CO2 dan je beseft

Beton en staal zijn verantwoordelijk voor een groot deel van de wereldwijde CO2-uitstoot in de bouw. Wat veel mensen niet weten: een groot deel van die uitstoot vindt al plaats voordat er ook maar één steen is gelegd. De productie van cement alleen al is een van de meest energie-intensieve industriële processen die er bestaan. Voor elk gebouw dat je met conventionele materialen bouwt, zit er dus een flinke, onzichtbare CO2-rekening in de fundering. Wil je die rekening verlagen, dan is het vervangen van zware materialen door biobased alternatieven de meest directe stap die je kunt zetten.

Kiezen voor biobased materialen zonder goed ontwerp levert alsnog een hoge milieu-impact op

Biobased bouwen is geen garantie voor een lage milieu-impact. Als de materialen van ver worden aangevoerd, slecht worden gecombineerd of niet passen binnen een circulair ontwerp, verlies je een groot deel van het voordeel. De transportkilometers, de hoeveelheid materiaal die nodig is en de manier waarop een gebouw later gesloopt of hergebruikt kan worden, tellen allemaal mee. Biobased bouwen werkt het best wanneer het onderdeel is van een doordacht ontwerpproces, waarbij materiaalgebruik, herkomst en toekomstig hergebruik van meet af aan worden meegenomen.

Wat is biobased bouwen precies?

Biobased bouwen is bouwen met materialen die afkomstig zijn uit hernieuwbare, biologische bronnen. Denk aan hout, stro, hennep, vlas en schapenwol. Deze materialen groeien terug, slaan CO2 op tijdens hun groei en hebben doorgaans een lagere milieubelasting dan fossiele of minerale bouwmaterialen.

Het onderscheid met traditionele bouw zit in de herkomst van de grondstoffen. Beton, staal en kunststof zijn gemaakt van eindige bronnen en vereisen veel energie om te produceren. Biobased materialen komen uit de natuur, kunnen worden geteeld en zijn biologisch afbreekbaar of geschikt voor hergebruik aan het einde van hun levensduur.

Biobased bouwen overlapt sterk met circulair bouwen, waarbij het doel is om materialen zo lang mogelijk in gebruik te houden en afval te minimaliseren. In de praktijk worden beide principes vaak gecombineerd, bijvoorbeeld door te bouwen met CLT (Cross Laminated Timber) of een houtskeletstructuur met biobased isolatie binnen een circulair ontwerp, zoals hennep of stro.

Wat is de milieu-impact van biobased materialen vergeleken met traditionele bouw?

Biobased materialen hebben over de gehele levenscyclus een lagere milieu-impact dan beton en staal. Ze slaan CO2 op tijdens de groei van de plant, verbruiken minder energie tijdens de productie en zijn aan het einde van hun levensduur herbruikbaar of composteerbaar. Traditionele materialen stoten juist CO2 uit bij de productie en zijn moeilijk te recyclen.

Een houten draagstructuur heeft bijvoorbeeld een veel lagere zogenoemde embodied carbon dan een betonnen equivalent. Embodied carbon is de CO2-uitstoot die gepaard gaat met de productie, het transport en de verwerking van bouwmaterialen, los van de energie die het gebouw later verbruikt. Bij biobased materialen is die embodied carbon structureel lager, en in sommige gevallen zelfs negatief, omdat het materiaal meer CO2 vasthoudt dan er bij de productie vrijkomt.

Daarnaast presteren biobased isolatiematerialen zoals stro, hennep of cellulose goed op het gebied van thermische en akoestische eigenschappen, wat bijdraagt aan een lager energieverbruik tijdens het gebruik van het gebouw.

Hoe wordt de milieu-impact van een gebouw gemeten?

De milieu-impact van een gebouw wordt gemeten via een Milieuprestatie Gebouwen (MPG)-berekening, gebaseerd op een levenscyclusanalyse (LCA). Daarin wordt gekeken naar de totale milieubelasting van alle gebruikte materialen, van grondstofwinning tot sloop. In Nederland is een MPG-berekening verplicht bij nieuwbouw.

De MPG-score drukt de milieubelasting uit in een getal: hoe lager, hoe beter. De berekening houdt rekening met factoren zoals CO2-uitstoot, uitputting van grondstoffen, waterverbruik en toxiciteit. Biobased materialen scoren op veel van deze factoren beter dan traditionele alternatieven, wat zich vertaalt in een lagere MPG-score.

Naast de MPG wordt ook gekeken naar het energieverbruik tijdens gebruik, uitgedrukt in een BENG-score (Bijna Energie Neutrale Gebouwen). Een goed biobased ontwerp combineert een lage MPG met een lage BENG-score door zowel de materialen als de energieprestatie te optimaliseren.

Welke biobased materialen hebben de laagste milieu-impact?

Stro, hennep en hout behoren tot de biobased materialen met de laagste milieu-impact. Ze binden CO2 tijdens hun groei, zijn lokaal beschikbaar en vergen weinig energie bij de verwerking. Strobouw scoort bijzonder goed omdat stro een restproduct is van de graanteelt en vrijwel geen extra energie kost om te produceren.

Een overzicht van veelgebruikte biobased materialen en hun kenmerken:

• Stro: Zeer lage embodied carbon, uitstekende isolatiewaarde, lokaal beschikbaar als restproduct
• Hout (massief en CLT): Slaat CO2 op, sterk, geschikt als draagstructuur, herbruikbaar
• Hennep: Groeit snel, bindt veel CO2, toepasbaar als isolatie en in composietmaterialen
• Cellulose-isolatie: Gemaakt van gerecycled papier, lage productie-energie, goede thermische prestaties
• Schapenwol: Hernieuwbaar, vochtregulerende eigenschappen, geschikt als isolatiemateriaal

De keuze voor een specifiek materiaal hangt af van de toepassing, het klimaat en de gewenste bouwmethode. Hout in de vorm van CLT of houtskelet is geschikt als draagstructuur, terwijl stro en hennep vooral als isolatie worden ingezet.

Is biobased bouwen ook geschikt voor bedrijfspanden?

Ja, biobased bouwen is goed toepasbaar voor bedrijfspanden. Kantoren, productiehallen, winkels en zorginstellingen worden al succesvol gerealiseerd met biobased methoden zoals CLT, houtskelet en biobased isolatie. De techniek is volwassen genoeg voor utiliteitsprojecten van uiteenlopende schaal en complexiteit.

Voor zakelijke opdrachtgevers biedt biobased bouwen een aantal concrete voordelen. De lagere embodied carbon helpt bij het halen van duurzaamheidsdoelstellingen en rapportageverplichtingen. Biobased gebouwen scoren beter op MPG-berekeningen, wat bij aanvragen voor vergunningen en subsidies relevant kan zijn. Bovendien zorgt een goed geïsoleerde, energiezuinige constructie voor lagere exploitatiekosten op de lange termijn.

Een aandachtspunt bij bedrijfspanden is brandveiligheid. Hout en andere biobased materialen vereisen specifieke maatregelen en detaillering om te voldoen aan de brandveiligheidseisen uit het Bouwbesluit. Dit is goed oplosbaar, maar vraagt om een architect met bewezen ervaring in biobased utiliteitsbouw.

Wat zijn de meest gemaakte fouten bij biobased bouwen?

De meest gemaakte fouten bij biobased bouwen zijn: materialen kiezen zonder LCA-onderbouwing, vochtbeheersing onderschatten en biobased bouwen als los element behandelen in plaats van als integraal onderdeel van het ontwerp. Deze fouten leiden tot hogere kosten, slechtere prestaties en een hogere milieu-impact dan nodig.

Een veelvoorkomende fout is het combineren van biobased materialen met dampremmende lagen of traditionele constructies die de dampopen werking van hout of stro blokkeren. Biobased materialen reguleren vocht op een specifieke manier. Als de constructie dat niet faciliteert, ontstaat er risico op vochtproblemen en schimmelvorming.

Andere fouten die we regelmatig tegenkomen:

• Te laat nadenken over hergebruik: Circulair ontwerpen betekent al bij het ontwerp nadenken over demontage. Wie dat overslaat, mist een groot deel van het duurzaamheidsvoordeel.
• Materialen van verre herkomst kiezen: Een biobased materiaal dat van de andere kant van de wereld komt, verliest veel van zijn milieuvoordeel door transport.
• Geen rekening houden met brandveiligheidseisen: Biobased constructies vereisen specifieke detaillering. Wie dat niet tijdig meeneemt in het ontwerp, loopt aan tegen vergunningsproblemen.
• Biobased isolatie los zien van het totale energieconcept: Goede isolatie heeft alleen maximale waarde als die aansluit op een passief ontwerp met aandacht voor koudebruggen, ventilatie en beglazing.

Hoe wij helpen met biobased bouwen

Wij zijn gespecialiseerd in circulaire en biobased architectuur, voor zowel woningen als bedrijfspanden. Vanuit onze jarenlange ervaring met methoden als houtskelet, CLT, strobouw en biobased isolatie begeleiden we je van het eerste idee tot en met de oplevering. Dat betekent concreet:

• Een ontwerp waarbij materiaalkeuze, vochtbeheersing en energieprestatie van meet af aan worden geïntegreerd
• MPG-berekeningen en LCA-onderbouwing als onderdeel van het ontwerpproces
• Begeleiding bij vergunningstrajecten, inclusief brandveiligheidseisen voor biobased constructies
• Advies over biobased materialen met lage milieu-impact en lokale herkomst
• Ontwerp gericht op circulaire demontage en toekomstig hergebruik van materialen

Of je nu een nieuw kantoor wilt bouwen, een bedrijfshal wilt verduurzamen of op zoek bent naar een biobased woning van FD Architecten, wij denken graag met je mee. Neem contact op met FD Architecten en vertel ons over je bouwplannen. Dan kijken we samen wat biobased bouwen voor jouw project kan betekenen.

Related Articles

• Hoe verduurzaam je een bedrijfspand naar passiefhuisstandaard?
• Wat verandert de EPBD-richtlijn voor nieuwbouw in Nederland?
• Welke gemeenten hebben een biobased bouwbeleid vastgelegd?
• Wat is de levenscyclus van een circulair gebouw?
• Wat zijn de voordelen van circulair bouwen?