Wat is biobased bouwen binnen circulair bouwen?

Biobased bouwen is een bouwmethode waarbij je gebruikmaakt van materialen die afkomstig zijn uit hernieuwbare, biologische bronnen, zoals hout, stro, hennep of vlas. Het valt binnen de bredere aanpak van circulair bouwen, maar heeft een eigen focus: niet alleen het sluiten van kringlopen, maar ook het actief binden van CO2 en het werken met grondstoffen die de natuur zelf aanvult. Steeds meer opdrachtgevers, zowel particulieren als bedrijven, kiezen bewust voor deze aanpak.

Gebouwen met hoge energierekeningen en een hoge milieubelasting kosten je op de lange termijn meer dan je denkt

Een gebouw dat is gebouwd met conventionele materialen zoals beton en staal heeft een hoge zogenoemde embodied carbon: de CO2 die vrijkomt bij de productie van die materialen. Die belasting betaal je niet op de rekening, maar wel via toenemende regelgeving, strengere eisen bij vergunningen en hogere exploitatiekosten door slechte isolatie. Biobased materialen slaan CO2 op in plaats van die uit te stoten, en ze isoleren van nature goed. Door al in de ontwerpfase te kiezen voor biobased materialen, verlaag je de milieubelasting structureel en bespaar je op energiekosten gedurende de hele levensduur van het gebouw.

Gebouwen die niet toekomstbestendig zijn ontworpen, verliezen sneller hun waarde

Wet- en regelgeving rondom duurzaamheid wordt strenger. Gebouwen die nu worden ontworpen zonder rekening te houden met circulariteit en biobased principes, lopen het risico om over tien jaar niet meer aan de eisen te voldoen, moeilijker te verhuren of te verkopen te zijn, of kostbare aanpassingen te vereisen. Toekomstbestendig bouwen begint bij de materiaalkeuze en het ontwerp. Door nu te kiezen voor demontabele constructies en biobased materialen, vergroot je de restwaarde van het gebouw en verklein je het risico op gedwongen renovaties later.

Wat is biobased bouwen precies?

Biobased bouwen is bouwen met materialen die zijn gemaakt van hernieuwbare plantaardige of dierlijke grondstoffen. Denk aan hout, stro, hennep, vlas, mycelium of riet. Deze materialen groeien terug, binden CO2 tijdens hun groei en hebben bij de productie een lagere milieubelasting dan traditionele bouwmaterialen.

Wat biobased bouwen onderscheidt van regulier bouwen, is de herkomst van de grondstoffen. Bij conventioneel bouwen werk je grotendeels met fossiele of minerale materialen, zoals beton, staal en synthetische isolatie. Bij biobased bouwen kies je bewust voor materialen die de natuur zelf aanvult. Dat maakt het een duurzame keuze, zowel voor het klimaat als voor de kwaliteit van het gebouw.

Biobased materialen hebben ook goede bouwkundige eigenschappen. Ze reguleren vocht, isoleren goed, zijn licht van gewicht en voelen prettig aan in gebruik. Dat maakt ze niet alleen een ecologische, maar ook een functionele keuze.

Wat is het verschil tussen biobased en circulair bouwen?

Circulair bouwen richt zich op het sluiten van materiaalstromen: je ontwerpt gebouwen zo dat materialen aan het einde van de levensduur hergebruikt kunnen worden. Biobased bouwen richt zich op de herkomst van materialen: je bouwt met grondstoffen uit hernieuwbare, biologische bronnen. De twee overlappen, maar zijn niet hetzelfde.

Een biobased gebouw is niet automatisch circulair, en een circulair gebouw is niet automatisch biobased. Je kunt bijvoorbeeld circulair bouwen met gerecycled staal, maar dat is niet biobased. En je kunt biobased bouwen met stro, maar als dat stro niet demontabel is verwerkt, sluit je de kringloop niet volledig.

De combinatie van beide principes is het sterkst. Een gebouw dat is opgebouwd uit biobased materialen én zo is ontworpen dat die materialen later opnieuw gebruikt kunnen worden, heeft de laagste milieubelasting en de hoogste restwaarde. Dat is precies de aanpak die wij bij FD Architecten hanteren: biobased materialen inzetten binnen een circulair ontwerpkader, gebaseerd op de principes van de R-ladder.

Welke materialen worden gebruikt bij biobased bouwen?

Bij biobased bouwen gebruik je materialen op basis van plantaardige of dierlijke grondstoffen. De meest toegepaste zijn hout (in verschillende vormen), stro, hennep, vlas en kurk. Deze materialen worden ingezet als draagstructuur, isolatie, afwerking of een combinatie daarvan.

De meest gebruikte biobased materialen in de bouw zijn:

• Hout: als houtskelet, CLT (Cross Laminated Timber) of logbouw. Hout is sterk, licht en hernieuwbaar, en wordt breed ingezet voor draagstructuren.
• Stro: als isolatiemateriaal of als dragende baal in strobouw. Stro heeft uitstekende isolatiewaarden en is een restproduct van de landbouw.
• Hennep en vlas: als biobased isolatie, in de vorm van matten of los gestort materiaal. Ze reguleren vocht goed en zijn volledig composteerbaar.
• SIPS (Structural Insulated Panels): panelen met een biobased kern die draagstructuur en isolatie combineren.
• Kurk: als isolatie of vloerbedekking, gewonnen uit de schors van de kurkeik zonder de boom te kappen.

De keuze voor een specifiek materiaal hangt af van het type gebouw, het klimaat, de constructieve eisen en het beschikbare budget. Een ervaren architect begeleidt je bij die keuze op basis van de concrete situatie.

Wat zijn de voordelen van biobased bouwen?

Biobased bouwen biedt voordelen op het gebied van milieu, gezondheid en kosten. Biobased materialen binden CO2, isoleren goed, reguleren vocht en hebben een lagere productie-uitstoot dan conventionele materialen. Op de lange termijn leidt dat tot lagere energiekosten en een gezonder binnenklimaat.

De voordelen op een rij:

• CO2-opslag: biobased materialen slaan CO2 op die tijdens de groei van de plant is opgenomen. Dat verlaagt de totale CO2-voetafdruk van een gebouw.
• Goede isolatiewaarden: materialen als stro en hennep isoleren uitstekend, wat direct bijdraagt aan lagere energierekeningen.
• Vochtregulering: biobased materialen ademen, waardoor ze vocht opnemen en afgeven. Dat verbetert het binnenklimaat en voorkomt schimmelvorming.
• Lagere embodied carbon: de productie van biobased materialen stoot minder CO2 uit dan die van beton of staal.
• Toekomstbestendigheid: gebouwen die voldoen aan toekomstige duurzaamheidseisen zijn makkelijker te verkopen, te verhuren en te financieren.

Een belangrijk bijkomend voordeel is de gebruikservaring. Bewoners en gebruikers van biobased gebouwen rapporteren vaak een prettig binnenklimaat, mede door de vochtregulerende werking van de materialen en de afwezigheid van synthetische stoffen.

Is biobased bouwen ook geschikt voor bedrijfspanden?

Biobased bouwen is goed toepasbaar voor bedrijfspanden, kantoren, zorginstellingen en andere utilitaire gebouwen. De constructiemethoden, zoals houtskeletbouw en CLT, zijn schaalbaar en geschikt voor grotere volumes. Biobased materialen voldoen aan de brandveiligheids- en constructieve eisen die gelden voor utiliteitsbouw.

Voor bedrijven is biobased bouwen ook strategisch relevant. Een gebouw dat zichtbaar duurzaam is gebouwd, versterkt de uitstraling naar klanten, medewerkers en stakeholders. Duurzame gebouwen scoren beter op energielabels, wat voordelen oplevert bij financiering en bij het aantrekken van huurders of kopers.

Praktisch gezien biedt biobased bouwen voor bedrijfspanden ook voordelen in de bouwtijd. Houtskeletbouw en CLT-constructies worden grotendeels prefab geproduceerd en snel gemonteerd op locatie. Dat verkort de bouwtijd en vermindert overlast op het bouwterrein, wat voor ondernemers met een strakke planning een relevant voordeel is.

Hoe begin je met biobased bouwen als opdrachtgever?

Als opdrachtgever begin je met biobased bouwen door in een vroeg stadium een architect in te schakelen die aantoonbare ervaring heeft met biobased constructiemethoden. De materiaalkeuze en de constructieve aanpak bepaal je bij voorkeur al in de ontwerpfase, omdat latere aanpassingen meer tijd en kosten met zich meebrengen.

Een praktische aanpak in stappen:

1. Stel je doelen vast: wat wil je bereiken met biobased bouwen? Lagere energiekosten, een betere uitstraling, of een specifiek duurzaamheidscertificaat?
2. Kies een architect met biobased expertise: niet elke architect heeft ervaring met houtskeletbouw, CLT of strobouw. Vraag naar referentieprojecten en ervaringen van opdrachtgevers.
3. Bepaal het budget vroeg: biobased bouwen kan initieel iets hogere materiaalkosten hebben, maar de exploitatiekosten zijn lager. Laat dit doorrekenen in een totaalkostenanalyse.
4. Denk na over demontabiliteit: als je ook circulair wilt bouwen, bespreek dan hoe materialen later hergebruikt kunnen worden. Dit heeft invloed op de verbindingstechnieken.
5. Vraag naar vergunningen en regelgeving: je architect begeleidt je bij de vergunningaanvraag en zorgt dat het ontwerp voldoet aan de geldende eisen.

Een goede voorbereiding en een heldere briefing aan je architect zijn de beste start. Hoe concreter je wensen en randvoorwaarden in de beginfase zijn, hoe efficiënter het ontwerpproces verloopt.

Hoe wij helpen met biobased en circulair bouwen

Wij begeleiden opdrachtgevers van het eerste idee tot en met de oplevering van biobased en circulaire gebouwen, zowel voor woningen als bedrijfspanden. Met meer dan 50 jaar ervaring en tientallen gerealiseerde projecten in hout, stro en biobased isolatie weten we wat in de praktijk werkt.

Wat wij voor je doen:

• Ontwerp van biobased constructies in houtskeletbouw, CLT, logbouw, strobouw en SIPS
• Toepassing van biobased isolatiematerialen zoals hennep, vlas en stro
• Circulair ontwerp op basis van de R-ladder, gericht op demontabiliteit en hergebruik
• Begeleiding bij vergunningaanvragen en technische uitwerking
• Advies over energieprestaties, Passiefhuis-principes en nul-op-de-meterrenovaties
• Fullserviceaanpak voor zowel nieuwbouw als renovatie van bedrijfspanden en woningen

Wil je weten wat biobased bouwen voor jouw project kan betekenen? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden.

Related Articles

• Hoe draagt circulair ontwerpen en bouwen bij aan het oplossen van de woningbouwcrisis?
• Wat zijn de voordelen van biobased bouwen?
• Wat betekent losmaakbaar bouwen binnen circulair bouwen?
• Welke rol speelt een architect bij circulair bouwen?
• Welke bouwmethoden passen bij circulair bouwen?